''Een gevangenis is geen hotel''

Gepubliceerd op zaterdag 11 juli 2015

Na een heel beveiligingssysteem doorlopen te hebben, liepen we door de gangen terwijl de gedetineerden langs en naast ons liepen. Ik was gewoon binnen in de Bijlmer Bajes! De blikken van gedetineerde mannen waren onvermijdelijk. Ook hingen óveral camera's. Wat me opviel, was dat de gedetineerden vrolijk waren, en erg sociaal. Op het eerste gezicht zou je niet zeggen dat ze iets op hun kerfstok hebben. Het zijn en blijven ook gewoon mensen. Ze zitten hier omdat ze verdacht worden van drugshandel, overvallen, moorden, en nog veel ergere dingen waarover ik niet in de details ga treden. Deze dingen spreken wel voor zich. Jongens en meiden die op het eerste gezicht normaal ogen, wat ze overigens ook zijn. 



We lopen door, tot we bij de cellencomplexen aankomen. ''Dit is de mooiste dag van mijn leven, er zijn meisjes!"' zegt een gedetineerde tegen de jongen die naast hem loopt. Tsja. Dit komt officieel niet voor. Verbaasd kijk ik naar de vrouw die de bibliotheek runt en een arm om een gedetineerde slaat en een grapje met hem maakt.

Op de televisie zie je vaak strakke en strenge regels. Het personeel staat vaak ver boven de gevangenen. In de Bijlmer Bajes is dat het tegenovergestelde. Iedereen kent elkaar, er worden grappen gemaakt, armen om elkaar heen geslagen, personeel kan met een gedetineerde lachen. Alsof het vrienden van elkaar zijn.

Het motto van het personeel is dat je de gedetineerden moet behandelen zoals je zelf ook behandeld wilt worden. Beeld je maar eens in, al is het erg moeilijk. Jij had ook een gedetineerde kunnen zijn. Hoe zou jij het vinden als je als een hond werd behandeld? De gedetineerden hebben al straf door hier te zitten waarbij hun volledige vrijheid is ontnomen, moet je ze daarom nog meer straf geven? Er zitten goede mensen bij die zich echt willen verbeteren, hun fouten hebben ingezien. Ook al zijn sommige fouten heel erg. Moet je ze extra straffen omdat ze misschien in een opwelling iets verkeerds hebben gedaan? Betrokken waren bij een zaak en zij er voor moeten opdraaien? Of in het ergste geval: nog eens onschuldig zijn? 

De Bijlmer Bajes. Het is het huis van bewaring, een soort van ''voor gevangenis'', een cellencomplex. Mensen die schuldig worden bevonden van een misdaad, worden in het huis van bewaring vastgehouden tot een rechter een uitspraak heeft gedaan of de desbetreffende gedetineerde schuldig is ja of nee. Er zitten af en toe dus ook onschuldige gedetineerden tussen. 


''Je kunt beter in een gevangenis terecht komen, dan in een bejaardentehuis''
Een tijd geleden las ik op Facebook dat je beter in een gevangenis kunt zitten, dan in een bejaardentehuis. Er werd geschreven dat een gevangenis een hotel is. De mensen die dát zeggen en denken, hebben echt een plaat voor hun kop. Ik zou ze wel een enkeltje Bijlmer Bajes willen geven zodat ze hun vooroordelen linea direct kunnen bijstellen. De gevangenen mogen weliswaar zoals gezegd wordt een ''dikke tv'' hebben (wat ze soms niet eens hebben, het is vaak een klein tv'tje van 30 bij 30cm, zie foto), een playstation (die ze van familie hebben gekregen), maar ze hebben géén vrijheid. Ze krijgen en kunnen misschien wel kopen wat ze willen (als ze uiteraard geld krijgen toegestopt van familie of iets dergelijks), maar de vrijheid die ze willen, die is niet te koop. Wij kunnen lekker buiten zitten wanneer we willen (uitgezonderd wanneer we op school zitten dan, maar we gaan nu niet bijdehand doen), zij hebben maar één uur per dag dat ze naar buiten mogen. En dat onder toezicht. 

Als ze willen bellen moeten ze zelf een telefoonkaart aanschaffen. De wc kun je zelf niet doorspoelen. Kleding kan door familie worden gebracht maar wordt uitbundig onderzocht. Sommige families storten wel geld op de rekening van een gedetineerde zodat deze een maal per maand nieuwe artikelen kan bestellen. Artikelen zoals kleding, scheermesjes, enzovoort. Sommige gedetineerden krijgen geen geld toegestopt om diverse redenen. Gelukkig kun je wel een bijbaantje hebben in de gevangenis, zodat je sociaal bezig bent in een groep, afleiding hebt, én geld verdient (al is het niet veel). Deze baantjes variëren. Zo kun je schoonmaken, of artikelen inpakken. Als ik nu de Action binnenloop en het gekleurde knutselkarton zie, of een emmer waarin schoonmaakspullen zijn verpakt, weet ik dat de gedetineerden in de Bijlmer Bajes deze hebben ingepakt. Bizar. Bij dit soort dingen vraag je je nooit af wat de herkomst is.



Ook het beruchte 'papier' waarmee je glazen kunt inpakken bij de Action, Xenos, en andere winkels, wordt in de Bijlmer Bajes in stukken gesneden. Gelukkig kun je ook een beetje ontspannen door tv te kijken, je kunt koken (weliswaar met alleen een magnetron) en je kunt spelletjes doen. Bij uiterst goed gedrag krijg je privileges, door bijvoorbeeld een studie af te maken. Maar meer dan een uur per dag naar buiten, mag je niet.

We liepen door naar een isoleercel, waar we in mochten kijken. In de ruimte er naast bevond zich op dat moment ook een gedetineerde. Hij zat 2 á 3 dagen vast, omdat hij een bolletje (drugs) had geslikt. Hij hield het zo lang vol en gaf dus niet toe. Na zijn toiletbezoek pakte hij het bolletje weer uit het toilet en slikte het weer in. Uch.

In het RIC (re-integratiecentrum) trof ik een jongen rond mijn leeftijd die mij vertelde dat hij geen Kerst en Oud en Nieuw heeft gevierd omdat hij vast zit. Dat vond hij het ergste van alles. Het leek op het moment een stoere jongen die daar geen kick om zou geven, toch bleek dit anders. Hij had net een vragenlijst ingevuld. Na een vragenlijst kun je zien op welke gebieden je hulp nodig hebt, en vandaaruit kun je weer als het ware goed functioneren in de maatschappij, mocht je weer op vrije voeten komen. Echt een geweldig initiatief, het wordt allemaal gerund door vrijwilligers. De jongen vertelde dat hij volgende week voor de rechter moet komen en schatte het niet positief in. Ondanks dat, werkt hij wel aan zichzelf om weer een goed persoon te worden. Wat hij op zijn kerfstok heeft durfde ik niet te vragen. Het feit dat deze jongen zijn fouten inziet en er alles aan doet om weer een goed persoon te worden, waardeer ik en daar heb ik respect voor. 

Waar ik van schrok, waren de verhalen over hoe creatief gedetineerden kunnen zijn in het bedenken van dood gaan. Sommige gedetineerden zijn zo wanhopig, zien echt geen andere uitweg, willen echt ''vrij'' zijn. De enige manier die ze als ''vrij'' ervaren, is de dood. De details over hoe ze het doen bespaar ik. Het afdelingshoofd heeft al veel gedetineerden dood aangetroffen.

Wat ik ook nog wil meegeven op aanraden van de gevangenisdirecteur, is dat men niet altijd zo moet vooroordelen. Ik weet dat het in de aard van de mens zit, media speelt ook een grote rol in het schrijven van complottheorieën en laat de mensen vaak starten met discussies, maar neem nou dat incident in Hoogeveen (lees: meisje valt van flat in Hoogeveen) als voorbeeld. De moeder zit nu vast in het huis van bewaring, omdat ze schuldig wordt bevonden. Maar er zijn (nog!) geen bewijzen dat de moeder betrokken was. Er gaan geruchten dat de moeder het meisje van de flat heeft gegooid. Maar dat zijn geruchten, aannames, geen feiten. Er is nog geen uitspraak door een rechter gedaan. Men gaat de moeder al vooroordelen, terwijl er geen bewijzen liggen. Een kind van 8 pleegt niet bewust zelfmoord zou je denken, maar je hebt tegenwoordig er wel een paar doorgedraaide kinderen bij zitten. Voor het zelfde hing het kind over de richel en is ze daarom gevallen. Maar nee, de media sluit mede voor een groot deel al uit dat de moeder een grote rol heeft in de dood. 9 van de 10 gedetineerden mogen weliswaar daadwerkelijk schuldig zijn aan een incident, maar je zult maar net vooroordelen over die ene die niét schuldig is. Net zoals het Lucia de B verhaal.

Na een lange reis van Amsterdam naar Kollum weer aan te zijn gekomen, voel ik me toch lichtelijk dankbaar. Dankbaar voor het feit dat ik deze kans heb mogen krijgen. De kans om te mogen fotograferen in een gevangenis, tussen de gedetineerden te lopen, wat vrijwel NOOIT mag, ook al laat ik niet alle foto's hier zien. Nog dankbaarder voor de vrijheid die ik heb. Maar ook erg verbaasd. Ik zucht diep en draai de sleutel in het slot van mijn huis. De deur gaat open en kan ik zelf dicht doen. Hier kan ik doen en laten wat ik wil. Ik heb een lila muur om me heen met een mooi schilderij. Geen witte muren die op je af komen. Zelfs als ik even moet plassen, kan ik mijn wc doortrekken. De deur kan open en dicht wanneer ik dat wil. Vanzelfsprekend zou je zeggen, maar voor de gedetineerden niet. Ze zitten als het ware gewoon gevangen, gevangen in hun eigen lichaam, in een klein celletje van 2 bij 4 meter. Nee, de eerst volgende die zegt dat een gevangenis een hotel is, wil ik wel een enkeltje naar de gevangenis sturen hoor.